Cyprus Report

Posted on

 

‘Al kon ik maar één icoon terugwinnen van de Turken’ kopt een artikel in het NRC. Een artikel dat het beeld van een zonnig, mediterraans eiland ineens een donkere ondertoon geeft. Tasoula Hadjitofi moest als kind haar huis ontvluchten dat zich nu in bezet gebied bevindt. Ze moest alles achter laten toen haar geboorteplaats werd gebombardeerd. Het verlies van een groot deel van haar identiteit gaf haar later een enorme drijfveer om terug te veroveren wat haar afgenomen was en iets terug te vinden van haar Grieks- Cypriotische wortels toen een kunstsmokkelaar haar Iconen uit Cyprus probeerde te verkopen, iconen die bij de Turkse invasie in 1974 uit kerken waren geroofd. Ze kon het niet verkroppen dat zij als vluchteling niet naar huis kon en de laatste delen van haar identiteit over de wereld verspreid werden en besloot actie te ondernemen. Sindsdien zet ze zich in om kunstobjecten te redden en terug te brengen en smokkelaars voor het gerecht te dagen.

Dit is het verhaal van Cyprus, een eiland dat grote welvaart genoot dankzij haar strategische ligging, maar het ook meer dan eens om diezelfde reden moest ontgelden. Dat op de kaart werd gezet door een internationaal netwerk, maar ook de prijs betaalde voor invloeden van buitenaf. ATTOOM bezocht dit interessante eiland en met dit verhaal en bijgaande sfeerbeelden willen we jullie een indruk geven van deze plek.

Nergens wordt het belang van een netwerk zo duidelijk bemerkt als op een eiland. Zelfs nu in onze moderne tijd is dit nog voelbaar. Het volledig omgeven zijn door zee, aangewezen zijn op elkaar en afhankelijk van schepen die voor de enige verbinding staan met het vaste land… In vroegere tijden, bracht het leven op een eiland nog veel meer beperkingen en risico’s met zich mee. Denk bijvoorbeeld aan beperkte biodiversiteit, mislukte oogsten, natuurrampen en ziekten; realistische scenario’s die voor eiland beschavingen  de doodsteek konden betekenen, ver voor het ontstaan van onze moderne transportnetwerken.  Hetzelfde gold, ondanks haar niet geringe oppervlakte en gevarieerd landschap, voor Cyprus.

Sporen van bewoning gaan terug tot enkele duizenden jaren voor Christus. Toch bleef het eiland qua ontwikkeling lange tijd achter op de omringende landen. Waar het Midden Oosten al geruime tijd met haar bloeiende handelssteden, verbonden door een wirwar van handelsroutes, het centrum van de wereld vormde en haar rijk beladen karavanen zorgden dat men de meest exotische en kostbare producten van over de hele wereld kon bemachtigen, was er daarentegen op Cyprus van ontwikkeling haast geen sprake. De bevolking leefde vooral van landbouw en daarom lagen de meeste dorpen in het bergachtige binnenland. De eerste tekenen van ontwikkeling kwamen door inmenging van buitenaf. Allereerst waren er de Grieken die voorgoed hun stempel op het eiland drukten wat cultuur betreft. Vervolgens kwamen de Feniciërs, handelaren uit het Midden Oosten die de strategische ligging van het eiland inzagen en er verschillende steden stichten. Pas toen men op grote schaal koper begon te winnen op het eiland en er verschillende steden aan de kust werden gesticht, werd het eiland definitief op de kaart gezet. Qua handel had het op het eerste gezicht een bevoorrechte positie. Gelegen op het kruispunt van drie continenten, maar toch los van de vele conflicten die handel konden verstoren op het vaste land; Cyprus zou een nieuw knooppunt worden in een internationaal netwerk.  Maar al snel zag men ook de nadelen in van een speler zijn op het internationale toneel. De ene na de andere verovering en kolonisatie vond plaats en de ligging tussen oost en west maakten het eiland nu juist zo felbevochten. Een periode van grote rust en voorspoed brak pas aan toen het eiland, na Perzische en Griekse overheersing, werd ingelijfd bij het Romeinse Rijk. 

Een nog grotere ommekeer in de geschiedenis van het eiland werd teweeg gebracht door de komst van de apostelen Paulus, Barnabas en Markus. Een jaar ieder werd voor het eerst in Antiochië het evangelie verkondigd aan de heidenen en door Gods’ zegen die hierop rustte werd een grote menigte aan de gemeente aldaar toegevoegd. Het was hier dat de discipelen voor het eerst christenen werden genoemd. Na een jaar hier verbleven te hebben, sprak de Heilige Geest dat Barnabas en Paulus afgezonderd moesten worden voor het werk waar God hun toe geroepen had. Ze maakten gebruik van de handelsnetwerken van die tijd en verplaatste zich per schip naar Cyprus.

Toen de gouverneur van het eiland zich bekeerde, werd Cyprus een van de eerste christelijke natiën. Maar dit ging zeker niet zonder slag of stoot en uiteindelijk betaalde Barnabas met zijn eigen leven. Zijn verminkte lichaam wilde men in zee gooien, maar aanhangers wisten hem op het eiland te begraven.  De ontdekking van zijn tombe zorgde er later in de vijfde eeuw na Christus voor dat de Cypriotisch- Orthodoxe kerk bijzondere privileges kreeg. De kerk mocht officieel autonoom blijven en de bisschop mocht een purperen gewaad dragen en met rode inkt ondertekenen, als blijk van autoriteit.  Deze privileges gelden tot de dag van vandaag.  Waar na de scheuring tussen de oosterse en westerse kerk de westerse kerk gescheiden werd van overheid, bleef de oosterse kerk nauw verbonden met overheden en bestuur. Nog steeds hebben de orthodoxe kerken, ook die van Cyprisch, een sterke invloed binnen de overheden van landen en lokaal bestuur.

Een kerk met sterke invloed zou je zeggen en gezien de positie van Cyprus ook een kerk met een sterke invloed buiten de landsgrenzen. Maar al snel brachten de toenemende spanningen tussen oost en west nieuwe conflicten en overheersers mee en werd het eiland weer een speelbal in een wereldwijd machtsspel. Er waren perioden van overheersing door Europese, christelijke machten, vooral ook in de tijd van de kruistochten, maar vaak ook invallen door vijandige Arabieren en Ottomanen. Wanneer deze troepen Cyprus binnenvielen vond er steeds een ware beeldenstorm plaats en werden iconen  en heiligdommen op grote schaal vernield. De invallen waren dusdanig dat de bisschop tijdelijk het land verliet en veel kerken hun toevlucht zochten in de bergen. Hier ontstonden vele kloosters met imposante kunstwerken en relikwieën, waarvan sommige vandaag de dag nog bestaan.

Een kerk en een volk dat eerst in verbinding stond met de hele wereld en een belangrijk  knooppunt vormde in een dynamisch netwerk raakte naar binnen gekeerd en uit angst gericht op behoud van tradities, gebruiken en cultuur. Zo kon de kerk en de cultuur van de Cyprioten voortbestaan, terwijl Venetiërs, Fransen, Engelsen en Ottomanen hun zichtbare stempel op het eiland drukten en Kathedralen voorzien werden van minaretten. 

De Cypriotische ziel begon zich meer en meer te uiten toen mensen zich in toenemende mate begonnen te vestigen in de grote kustplaatsen waar voornamelijk handel gedreven werd door Europeanen.  Het liep tegen het einde van de 19e eeuw, waarin Griekenland onafhankelijk was geworden en het Ottomaanse rijk uiteen begon te vallen. Er was een sterke band tussen de Grieken en de Grieks- Cypriotische bevolking, een verbondenheid die ervoor zorgde dat Cyprioten bij Griekenland wilde horen. De Britten, die het als koloniale macht van de Ottomanen overnamen, hadden hier geen oren naar en bleven lange tijd ondanks verschillende opstanden regeren. Uiteindelijk werd besloten in de jaren 60 dat Cyprus een zelfstandige republiek moest worden. De aartsbisschop van het moment werd benoemd tot president. 

Toen na enkele rustige jaren soldaten van de Griekse rebellenbeweging een staatsgreep deden, besloot Turkije met groot militair machtsvertoon in te grijpen. Zelfs toen al na enkele dagen de staatsgreep verhinderd werd, zette de Turken hun offensief door en werd het noordelijke deel van Cyprus bezet en zo’n 200.000 Grieks- Cyprioten uit hun huis verdreven.  Het leidde tot de oprichting van de Turkse Republiek Noord-Cyprus, die echter tot op de dag van vandaag alleen door Turkije wordt erkend. De internationale gemeenschap ziet het echter als bezetting.

Door deze gebeurtenissen, heeft dit eiland nog steeds een gedeelde hoofdstad; Nicosia. Dit is de enige stad in de wereld die tot op de dag van vandaag door een muur verdeeld wordt. Deze stad, tesamen met de vele prachtige dorpjes en kloosters in de bergen en niet te vergeten de schitterende natuur daar, vormen volgens ons wel de meest interessante plekken van het eiland. Natuurlijk zijn er nog veel overblijfselen uit de oudheid langs de kust, zoals in Paphos waar je prachtig vloermozaïek van duizenden jaren oud kunt bewonderen en vind je er prachtige stranden en imposante rostformaties, maar de echte ziel van het eiland vind je volgens ons in het binnenland. Wanneer je langs schitterende bergdorpjes als Omodos of Pissouri rijdt en onderweg olijfboeren hun oogst ziet binnenhalen en overal wijngaarden en amandelbomen tegenkomt, weet je dat je het echte Cyprus hebt gevonden. Typische producten uit deze streek zijn natuurlijk olijfolie en handgemaakte olijfzeep, maar ook de beste wijn uit het gebied komt uit de omgeving van Omodos. Nu is dit dan ook een vrij toeristische plek, maar in het gebergte liggen nog zoveel onontdekte schatten verborgen. Zo stuitte ik tijdens een wandeling, terwijl net een hevige onweersbui de lucht haast zwart kleurde, op een eeuwenoud kapelletje (Kouka village) waar ik het natuurgeweld afwachtte. Later vernam ik dat de moeder van Constantijn de Grote een bezoek heeft gebracht aan dit kapelletjes om er een relikwie van het heilige kruis te brengen. 

Wie er de tijd voor heeft, moet ook zeker de grens oversteken naar het Turkse gedeelte van het eiland. Deze kant is veel minder toeristisch, de bevolking is veel vriendelijker en gastrvijer (Grieks- Cyprioten zijn soms wat bot) en ook de prijzen zijn een stuk vriendelijker. Het landschap biedt ook genoeg afwisseling met stijle bergen die de noordelijke kustlijn vormen en uitgestrekte zandstranden aan de oost- en zuidkant, waar verschillende schildpad stranden te vinden zijn. Nabij de grens kun je ook een echte spookstad (Varosha) bezoeken, die nog exact is zoals hij is achtergelaten tijdens de oorlog in de jaren ’70 door de bevolking die hals overkop moest vertrekken. 

Kortom een bezoek aan Cyprus is niet alleen voor zonaanbidders, maar zeker ook voor mensen die van cultuur houden en de avonturier. Alles is goed bereikbaar per auto en sommige ritten, zoals die van Omodos naar het oude Pissouri, zijn adembenemend. Geniet van ons foto verslag en laat ons je alvast eventjes meenemen naar deze parel van de Middellandse Zee.